Početna strana

PREDŠKOLSKA USTANOVA "BOŠKO BUHA "

ZRENJANIN Period od I svetskog rata

Posle odlaska Turaka 1717. godine dolazi do masovnog naseljavanja Srba, Rumuna, Mađara, a nešto kasnije 1747. godine i Jevreja na teritoriji Torontalske Županije. Juna meseca 1769. godine carica Marija Terezija stanovništvu ovih krajeva daruje status slobodnih gradana, a 10 godina kasnije uspostavljena je Torontalska Županija u kojoj je Veliki Bečkerek njeno kulturno i administrativno središte. 1781. godine car donosi akt o toleranciji koji je imao za cilj da umiri versku netrpeljivost i isključivost u prosveti i ku1turi na teritoriji monarhije. Početkom XIX veka javlja se masovni pokret sa zahtevom za modernizaciju škola i prosvete kod svih naroda koji su živeli na teritoriji današnje Vojvodine. Međutim, posle 1848. godine nastaje period reakcije pod Bohovim apsolutističkim režimom i dolazi pod tim uslovima do germanizacije u prosveti svih nacionalnosti u monarhiji. U takvim istorijskim, ku1turnim, prosvetnim i političkim okvirima javljaju se prva zabavista u Torontalskoj Županiji. Pedesetih godina XIX veka u gradu postoji nekoliko privatnih zabavišta. Njihova osnovna namena bila je čuvanje dece iz siromašnih porodica. Prvo organizovano zabavište osnovala je 1858. godine jevrejska crkvena opština i taj datum se vezuje za početak organizovanog institucionalnog rada sa decom. Rad se odvijao na jevrejskom jeziku, a sa decom je radio učitelj. Zabavište je radilo do 1862. godine. U to vreme postojala su i dva čuvalista za decu u kojima se radilo na nemačkom jeziku. U toku drugog svetskog rata podaci o njihovom radu su nestali ali se iz drugih izvora saznaje o njihovom postojanju. U to vreme se ozbiljno razmišljalo i o otvaranju zabavišta na srpskom jeziku. O tome svedoce podaci koji se nalaze u delu "Istorija grada Velikog Bečkereka" od Feliksa Milekera, a govore o tome da je godine 1851. esnaf zanatlija koji proizvode žice za muzicke instrumente prikupio novčani fond od 4259 forinti i tu sumu novca poverio Srpskoj crkvenoj opštini sa namerom da se otvori zabavište. Gradska uprava je takode za te namene osnovala fond od 1469 forinti i 54 krajcare. Osnivanje zabavišta 1868. godine prerasta u obavezu svih verskih zajednica. Somborski školski list iz 1868. godine navodi pored ostalog i članak koji govori o obavezi otvaranja zabavišta, kao i o programu po kome se radilo sa decom: "Malodečja hranilišta se imaju otvarati tamo gde posle svih podrnirenja za školske ciljeve, ostaje 300 forinti i tu deca do svoje šeste godine duševnu i telesnu hranu dobijaju". Precizno je regulisan zivot i rad dece i dužnosti vaspitača. Vredno je napomenuti da nisu pravljene razlike izmedu muške i ženske dece. Program rada bio je definisan na sledeći način: "U hranilištima smedu se učiti ovi predmeti: 1. molenije Bogu, i to svako dete uči se po svome zakonu Bogu moliti, 2. telesno vežbanje shodno uzrastu dece, 3. pevanje 4. deca koja su četvrtu godinu prešla, uče čitati, poteze crtati i nesto malo iz glave računati" .(skolski list, broj 13 od 15.07.1868. godine str. 240 -243) "Katolička ženska dobrotvorna zadruga" 1861. godine osniva fond za prikupljanje sredstava i 1872. godine otvara svoje prvo zabavište koje radi na mađarskom jeziku. List "Grossbeckereker Wochenblatt" je bio redovan hroničar i beležio je dogadaje vezane za rad zabavišta: "Počećemo tamo gde se kod uređenog školstva počinje, tj. kod dečjeg zabavišta, koje kod nas postoji godinu dana. Nećmo govoriti o korisnosti, jer o tome govori sam broj dece koji sta1no raste. Svedici smo lubaznog ophođnja čika Janošija sa malima, sa užvanjem smo posmatrali malu ali praktiču zbirku sredstava za očgledan i zabavan rad, ali smo istovremeno 1 sažljevali dobrog čoveka zbog preopterećnosti jer nije malenkost raditi sa pedesetoro dece po ceo dan "Grossbeckereker Wochenblatt" od 30.11.1873. godine, broj 48.)". I list "Torontal" koji je izlazio na mađrskom jeziku takođe je dobar hroničar i prati rad zabavišta. U svom broju 15 iz 1879. godine donosi izveštaj županijskog školskog nadzornika županijskom administrativnom odboru o stanju škola i zabavišta. Članak govori o pedagoškoj orijentaciji rada zabavišta i konkretno kaže da zabavišta u Velikom Bečkereku rade kao Frebelovi dečji vrtići. U tekstu se dalje kaže da je rad prilagođen umnom uzrastu dece i da je njihov napredak za svaku pohvalu ("Torontal", 10.04.1879.g., br. 15 str. 1). Tadašnji programi rada sadržali su tri bitna područja za dečji psiho-fizički razvoj: 1) razvoj govora i pamćenja, 2) razvoj ku1turno -higijenskih navika, 3) ljubav prema domovini i veri. 1882. godine u Torontalskoj županiji ima 7 vrtića i to u: Velikom Bečkereku, Velikoj Kikindi, Sent-Miklošu, Žombolju, Biletu, Perjomašu i Pančevu. Za vrtić u Velikom Bečkereku postoji podatak da u njemu radi vaspitač sa diplomom, ali se ne navodi kojom i jedan bez diplome. U radu vaspitača pomagale su i časne sestre jer je 1883. godine bilo upisano 192 dece, a radile su dve vaspitačice. 31.10.1891. godine otvoreno je prvo srpsko zabaviste koje je bilo smešteno u crkvenoj porti. lnicijator otvaranja bilo je društvo "Dobrotvorna zadruga Srpkinja", a cilj je bio: "da srpskoj deci pruži prvu duhovnu hranu na maternjem jeziku, i koje će ih čuvati da se ne odrode" (Aleksandar M. Stanojević: Petrovgrad (Veliki Bečkerek), štamparija "Tolicki -Martinov", Petrovgrad 1938.g., str. 424.) U zabavištu su upisivana deca od 3 do 7 godina, roditelji su plačali 1 forintu siromašni 50 krajcara, za porodice sa dvoje dece, za drugo dete plaćalo se 80 krajcara, a uprava zabavišta primala je 12 dece besplatno za decu siromašnih roditelja. Takođe se zna da je pri upisu svako dete imalo lekarsko uverenje da je zdravo i da je vakcinisano. Rad sa decom organizovan je dvokratno od 9 -12 časova i od 14 -16 časova popodne. Prva vaspitačica bila je Zorka Rašković -Bogdanović, radila je veoma kratko, nju je zamenila Beba Popović koja je radila do 1900. godine. Podaci govore o tome da je Torontalska županija 1892. godine imala 12 zabavišta, od kojih su 2 bila u V. Bečkereku. Zakonom iz 1891. godine obavezuje se svaka opština da na osnovu visine poreza otvara zavode za zaštitu dece i to: zabavišta, obdaništa i obdaništa za decu čiji su roditelji sezonski radnici. U to vreme postoje državno, opštinsko i zabavišta čiji su osnivači crkvene opštine ili dobrotvorna udruženja. Adekvatno zakonu iz 1891. godine 13.08.1892. godine doneta je odluka da se u Torontalskoj Županiji otvori 60 zabavišta. Septembra iste godine otvoreno je prvo zabavište u Mulji a godinu dana kasnije, 1893. godine zabaviste u Kumanu. Otvaranje zabavišta nametnulo je i pitanje otvaranje škole za vaspitače. Škola je otvorena 1892. godine u gradu Hodmesevašarhelju, a nekoliko godina kasnije, tačnije 1895. godine i u V. Belčkereku s tim što se završni ispit polagao u Hodmesevašarhelju. Škola u Bečkereku iškolovala je samo 3 generacije vaspitača. Isti zakon iz 1891. godine navodi i predmete koji su se izučavali u školama za obrazovanje vaspitača u trajanju od dve godine, a predmeti su: veronauka i moral, mađarski jezik i književnost, nauka o vaspitanju, higijena, istorija sa ustavom, geografija i prirodne nauke, geometrija i crtanja, pevanje i violina, metodika rada sa malom decom, fizičko vezbanje i strani jezik, koji se upotrebljavao na teritoriji gde se nalazi škola. Od 1902. - 1905. godine u gradu se otvaraju nova zabavišta i ima ih ukupno 6 od kojih su 4 državna a 2 pripadaju dobrotvornim društvima. Prema podacima iz 1911. godine u Torontalskoj županiji bilo je 117 zabavišta i 12 stalnih skloništa sa ukupno 13000 dece. U zabavištima rade vaspitači a u skoništima nestručno osoblje. Samo je 6 zabavišta bilo srpsko sa 2098 dece. 2Pred I svetski rat u gradu postoji 7 državnih zabavišta. Vaspitni rad sa decom se sistematski počeo planirati tek početkom XX veka. Rađeni su godišnji planovi rada, a takode i mesečni, nedeljni i dnevni. Osnovni pedagoški kriterijumi bila su godisnje doba oko kojih su se koncentrisali sadržaji rada za koje se tražilo da precizno i vremenski tačno budu određeni. U toku I svetskog rata sva zabavišta bila su privremeno zatvorena, a u njihove objekte smeštene su škole i bo1nice. Vaspitačice su radile u školama, zamenivši učitelje koji su bili angažovani u ratu. 28.juna 1916. godine aktom ministrarstva nalaže se obavezno otvaranje dečjih obdaništa svim vlasnicima fabrika, preduzeća i gazdinstava. Aktom se takođe, propisuju konkretna uputstva o organizaciji rada, snabdevanja, održavanja i vođenja obdaništa u kojima su bila smestena deca zaposlenih majki. Takođe je, iste godine, udruženje pod nazivom "Socijalna misija katoličkih žena" otvorila obdanište u krugu ženskog manastira za 40 dece od 2 -6 godina. Obdanište je radilo čitav dan, a deca su imala 5 obroka, a kaže se da je za izdavanje ručka obavezno bila prisutna članica misije u smislu kontrole. Zabavište izrmeđu dva rata -podaci govore o tome da je broj zabavišta ostao isti, i dalje je bilo 7 zgrada, ali se broj odeljenja povečao, na 10, a nacionalna struktura bila je sledeća: 6 srpskih, 2 nemačka i 2 mađarska. Svi objekti su posle rata osposobljeni za normalan rad. Zabavišta su bila pod državnom upravom, a organizacija rada poverena je školama. 1929. godine, sada u Petrovgradu, otvoreno je državno obdanište u zgradi zabavišta u centru grada. Obdanište je primalo decu zaposlenih majki od 3 meseca do 7 godina. Osim u objektu u kome su bila smeštena, deca su bila poveravana i određenim porodicama ali pod nadzorom lekara. 1930. godine "Društvo za zaštitu dece" sprovodi akciju prikupljanja dobrovoljnih priloga za podizanje Dečjeg doma. Cilj za ovu akciju bio je jasno definisan sa namerom da se spreči vaspitna zapuštenost i maloletnička delikvencija dece bez roditelja. Zgrada doma izgrađena je 1934. godine i to od dobrovoljnih priloga sakupljenih od Jugoslovenskih iseljenika u Americi, Društva za zaštitu dece i od dobrovoljnih priloga gradana. U Decjem domu radio je : Dečji dispanzer, obdanište i đačka kuhinja. U obdaništu je bilo smešteno 18 dece bez roditelja, a u đačkoj kuhinji 40 dece je imalo besplatni ručak. Troškove doma snosio je grad, Drušvo za zaštitu dece i Crveni krst. Do drugog svetskog rata u Petrovgradu radilo je 10 odeljenja zabavišta Dečji dom i Dom za ratnu siročad u kome su pored ove dece bila smeštena i deca bez roditelja iz čitave Banovine bez obzira na narodnost i veru. U toku II svetskog rata sva zabavišta bila su zatvorena a zgrade su služile za smeštaj nemačke vojske i za potrebe rada škola. Period posle II svetskog rata: Prvi problem posle rata bio je zbrinjavanje dece koja su ostala bez roditelja. Opštinsko Odeljenje socijalne zaštite grada Zrenjanina formiralo je Centralnu upravu dečjih domova sa jasno postavljenim ciljem da osniva dečje ustanove u kojima će biti zbrinuta deca palih boraca i žrtava fašistickog terora. Na inicijativu Narodno - oslobodilačkog odbora Antifašistički front žena preuzima organizaciju dečjih prihvatilišta za smeštaj dece palih boraca. Kroz prihvatilišta je prošlo rnnogo dece do trajnog raspoređivanja u domovima u Srpskoj Crnji i Jakšićevu. Pored prihvatilišta 1944. godine otvaraju se prve jaslice za decu od 3 meseca do 3 godine. Sa decom su bile smeštene i majke koje su brinule o ishrani i higijeni svoje dece. Ove jaslice su bile otvorene do 1945. godine jer su se posle ratnog vihora rastavljene porodice spojile ili su majke pronašle drugo rešenje. 3 1945. godine otvaraju dva kombinovana objekta -jaslice i odbanište. U obdaništima su bila smeštena deca zaposlenih roditelja a uzrast dece od 2- 14 godina. Takođe, se na periferiji grada otvaraju dva nova zabavista. Najveći porast dečjih objekata i obuhvat dece desio se u periodu od 1947. -1951. gidina, s razlogom, zato sto je 1948. godine doneta Savezna uredba o otvaranju dečjih jaslica i vrtića prema kojoj su narodni odbori i preduzeća bili u obavezi da otvaraju dečje ustanove za decu zaposlenih roditelja. Tako je u krugu kombinata "Servo Mihalj" otvoreno obdanište, a u selima su otvarani sezonski vrtići, pri seoskim radnim zadrugama, koji su radili od 4 do 20 časova. Radom ovih vrtića rukovodile su žene, koje su na posebno organizovanim kursevima bile osposobljavanje za rad. Kroz tečajeve vaspitači su prolazili program obuke i izučavali: pedagogiju i predškolsko vaspitanje, matenji jezik, račun, higijena, zakoni i načela Ustava F N J, pevanje, pokretne igre, organizacija rada dečjih vrtića, pravila i propisi. Takođe se otvaraju i srednje škole za obrazovanje vaspiča u Novome Sadu, Kikindi i Vršcu. Uredbom iz 1951. godine Narodno oslobodilački odbori i privredne organizcije nisu više bili u obavezi otvaranja obdaništa, tako da su obdaništa otvorena do 1951. godine prerasla u zabavišta. Jedino obdaniste koje je ostalo prešlo je na samofinasiranje, uplate roditelja bile su velike a broj dece smanjen na 30. 1952. godine Predškolska sekcija Pedagoskog drustva i Udruženje vaspitača NRS pripremili su "Programsko - metodička uputstva za rad u predškolskim ustanovama. " 25. novembra 1955. godineNarodni obor opštine Zrenjanin donosi odluku o osnivanju Ustanove za predškolsko vaspitanje. U rešenju stoji da se ustanova finansira iz budžeta opštine a njen zadatak je da vodi stalnu brigu o unapređenju nastave i rada predškolske ustanove. Prva ustanova imala je 11 objekata 28 zaposlenih ranika: 1 upravnika, 16 vaspitača i 11 pomoćnih radnika. Prvi upravnik bila je Persida Golubičić, učiteljica. U to vreme, postojalo je samo jedno obdanište, radilo je zasebno a njegov upravnik bila je Cvejanov Olga, vaspitač. Zgrada jedinog obdaništa u gradu, po svom kapacitetu bila je nedovoljna za smeštaj dece zainteresovanih zaposlenih roditelja. Zbog toga Veće vaspitača Ustanove donosi odluku da ponudi raspoložive kapacitete u objektima zabavišta za potrebe rada obdaništa i to u dva objekta. Na inicijatinu uprave Ustanove, a odlukom Narodno - oslobodilačkog odbora opštine Zrenjanin oslobađaju se dva objekta u kojima se organizuje rad obdaništa. 1961. godine, se ponovo u krugu kombinata "Servo Mihalj" otvara obdanište a 1962. godine prve jaslice za decu od 3 meseca do 3 godine. U radu sa jaslenom decom radila je jedna medicinska sestra, tri negovateljice i pomoćno osoblje a takode je obazbeđen i nadzor lekara. Te 1962. godine otvorena su jos dva objekta obdaništa za smestaj dece od 3 -12 godina. 1965. godine u mrežu ustanove uključeno je 19 objekata ( 1 jaslice, 4 obdanište i 14 zabavišta), ustanova ima 82 zaposlena radnika (1 upravnik, 40 vaspitača, 1 medicinska sestra, 4 negovateljice, 4 službenika, 1 kurira i 31 pomoćnog radnika). 18.10.1967. godine Skupština opštine Zrenjanin donosi Rešenje o izmenama Rešenja o osnivanju Ustanove iz 1955. godine i donosi Rešenje o osnivanju Ustanove za predškolsko vaspitanje i dnevni boravak. U rešenju stoji da je osnovna delatnost ustanove: dnevno zbinjavanje dece do navršene 3 godine zivota i dnevno zbrinjavanje, vaspitanje i obrazovanje dece od 3 -12 godina starosti. 1975. godine ustanova u svom sastavu ima 23 objekta, 9 jasličnih ,19 obdanišnih i 32 zabavišne grupe i 1554 dece. Zabavišne grupe u selima pripadaju školama sve do 31. decembra 1978. godine, kada je aktom Osnovnog suda udruženog rada Zrenjanin osnovanaVaspitno obrazovna organizavija "Boško Buha". VOO "Boško Buha" u svom sastavu imala je dve Osnovno vaspitno -obrazovne organizacije koje su bile podeljene po kriterijumu dužine obuhvata dece, tako da je jedna OVOO obuhvatala decu na celodnevnom boravku a druga decu na poludnevnom boravku na teritoriji cele opštine. 4 TakvaVOO funkcionisalaje sve do 01.01.1990. godine kada je takođe odlukom osnivača SO Zrenjanin, osnovana Predškolska ustanova "Boško Buha" koja obuhvata decu na teritoriji grada Zrenjanina a svi vrtići u naseljenim mestima priključeni su školama. Ovako organizovana PU radi i danas. U mrežu objekata uključeno je 18 objekata ( 1 upravna zgrada) od kojih je 12 objekata namenski gradeno, u različitim vremenskim periodima i prema različitim, tada važećim standardima i 6 objekata je adaptirano za potrebe rada ustanove. Sadašnje stanje Predškolska ustanova "Boško Buha" radi kao celovit sistem, bez radnih jedinica. Vaspitno - obrazovni rad realizuje se na srpskom i mađarskom jeziku. Stručno usavršavanje organizjuje se u okviru rada ustanove i to u okviru rada Stručnog veća i Stručnih aktiva. U izboru tema učestvuju: stručni tim ustanove, vaspitači i medicinske sestre. U njihovu realizaciju uključeni su stručni radnici ustanove, univerzitetski profesori, stručnjaci i umetnici iz loka1ne sredine. Procenjujemo da je efikasnost vrlo visoka baš zbog toga sto na Stručnom veću vaspitači i medicinske sestre uz pomoc stručnog tima pronalaze adekvatne i aktuelne teme i probleme koje uvek imaju za cilj uspešnu i naučno zasnovanu radnu praksu a za ostvarivanje svih funkcija ustanove. Drugi nivo stručnog usavršavanja sručnih radnika ustanove, sastoji se u uključivanje u sve organizovane oblike usavršavanja u organizaciji matičnog Ministarstva za brigu o porodici i Ministrastva prosvete i Ministarstva zdravlja. I u saradnji sa porodicom PU se ponaša kao otvoren sistem, u smislu traganja, prepoznavanja i definisanja potreba roditelja i dece. U tu svrhu stručni tim ustanove, sprovodi anketu roditelja koja ima pomenuti cilj u kojoj je jasno istaknuta namera ustanove da ide u susret zasposlenih roditelja u ostvarivanju njihove roditeljske funkcije. Probleme ustanove čini nedovoljnost finansijskih sredstava za poslove vezane za investiciono i tekuće održavanje objekata, popravku i nabavku novih sredstava i aparata (npr: popravka krovova, remont centralnih kuhinja, kupovinu novog transportnog vozila, opreme itd.) Sve navedene probleme Ustanova rešava sa osnivačem i samostalno. PU jos uvek nema nerešenih zahteva roditelja za smestaj dece, zato sto sve raspoložive projektovane kapacitete ili prilagođene stavlja u funkciju za potrebe dece (u smislu redefinisanja postojećih prostora u objektima. ) USTANOVA  U  TOKU  RATNOG  STANJA PU je odlukom opštinske vlade prestala sa radom 25.03.1999 .godine i ostala zatvorena za decu sve do kraja rata. U tom periodu Ustanova se u tri navrata obraćala osnivaču da nastavi rad nudeći različita rešenja: 1) da radi u tri objekta, koji su uz pomoć stručnjaka koji su iz Narodne odbrane procenjena kao adekvatna, jer su u neposrednoj blizini bili zakloni; 2) da radi dva puta nedeljno u vec markiranim objektima u trajanju do 2 časa; 3) da svakodnevno okuplja decu u trajanju 2 casa, nudeći adekvatne programe za rad sa decom; S' obzirom na to da na teritoriji grada Zrenjanina nije bilo ratnih dejstava, nije bilo ostećenih objekata. Svi su vrtići po završetku rata stavljeni u funkciju, osim 4 objekta u kojima je bila smeštena vojska, Opštinsko javno tužilaštvo i pošta.